تاریخ : ۱۳۹۸/۰۲/۰۸ - ۷:۳۲ ذخیره فایل ارسال به دوستان

آیا تحریم‌ نفتی آمریکا علیه ایران کارساز خواهد بود؟

حرکت آمریکا به ­سوی خنثی کردن مؤلفه­‌های قدرت جمهوری اسلامی ایران و تبدیل کردن ایران به یک کشور ضعیف جهت سیطره بر آن، وضعیت حسّاسی را پیش روی دولت و ملت ایران قرار داده است.

به گزارش دانا رضوی، سعیده کدخدا، کارشناس روابط بین‌الملل در گزارشی پیرامون تصمیم آمریکا برای به صفر رساندن صادرات نفی ایران، نوشت: حدود یک سال پیش، پس از خروج آمریکا از برجام، روابط ایران و آمریکا در شرایط حساس‌تری قرار گرفت. ترامپ پس از ورود به کاخ سفید راهبردهای متفاوتی را برای مقابله با جمهوری اسلامی ایران آماده کرد و وارد فاز اجرایی و عملیاتی شد.

چند روز گذشته پمپئو وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرد: «ما در تلاش هستیم که درآمد نفتی ایران را به صفر برسانیم و در این ارتباط هیچ معافیت نفتی را دیگر برای هیچ کشوری تمدید نمی‌کنیم.» مقامات کاخ سفید هدف آمریکا در اعمال این تحربم‌ها را بازگشت ایران به میز مذاکره عنوان کرده‌اند. مسئولین آمریکا با ترتیب دادن مجموعه‌ای از سلسله اقدامات درصددند که در عرصه جهانی نسبت به این سطح از تحریم، اجماعی فراگیر را علیه ایران به‌وجود آورند. شیوه هیئت حاکم در ایالات متحده، اجرای الگوی «اعمال فشار- پذیرش مذاکره و کسب امتیاز» است. در اینکه آیا تحریم‌های آمریکا علیه ایران کارساز خواهد بود و تا چه حد به اهداف مد نظرشان خواهند رسید جای بحث و بررسی وجود دارد.

دولت ترامپ از فردای خروج از برجام، روند تهدیداتش علیه جمهوری اسلامی ایران را افزایش داد و سعی کرد مقدمات عملیاتی نمودن تحریم‌ها را فراهم نماید. آنها ماه گذشته سپاه پاسداران را در لیست گروه‌های تروریستی قرار دادند و اکنون هم با عدم تمدید معافیت‌های تحریمی، درصدد فشار و ضربه اقتصادی به جمهوری اسلامی هستند.

آمریکا در این مسیر تلاش می­کند نوعی اجماع جهانی برای بازگرداندن دوباره تحریم­ها علیه ایران شکل گیرد و شرکت‌های اروپایی را با تهدید و تطمیع از ایران خارج سازد و عربستان سعودی و امارات متحده را به افزایش تولید نفت ترغیب کرده تا کاستی­های ناشی از عدم خرید نفت ایران جبران شود.

اهداف تحریم‌های ضدایرانی

جمهوری اسلامی ایران از سال ۱۳۵۸ درپی ماجرای تسخیر سفارت آمریکا از سوی این کشور مورد تحریم قرار گرفته و همواره به اشکال مختلف در تحریم بوده است. در حال حاضر ترامپ به بهانه ممانعت از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای درپی همراه کردن سایر کشورهاست، تا با اعمال فشار بیشتر مانع فعالیتهای هسته‌ای ما شود. تاکنون هیچ‌یک از تحریم‌هایی که طی سه دهه گذشته و با محوریت آمریکا بر ایران تحمیل شده نه تنها لغو نشده یا کاهش نیافته، بلکه به مرور بر شدت و ابعاد این تحریم‌ها افزوده شده و در حال حاضر ایران با بی‌سابقه‌ترین تحریم‌ها در تاریخ خود دست‌وپنجه نرم می‌کند. دور جدید تحریم‌های نفتی با قانون منع صادرات ایران درپی محدودکردن و یا قطع فروش نفت ایران است و بر اساس آن تمام افرادی که با دولت ایران، مسئولین و نهادهای وابسته به دولت به شکل مستقیم یا غیرمستقیم وارد خرید و فروش نفت گردند با تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا روبرو خواهند شد.

آمریکایی­ها با آگاهی کامل از موانع حمله نظامی به ایران، سعی می­کنند فشارها علیه کشورمان را به­شیوه­ای پیش ببرند که به­بیان مقام معظم رهبری «مؤلفه­های قدرت» جمهوری اسلامی ایران را خنثی کرده و به صفر برسانند و موفقیت در این برنامه را مساوی با همان دستاوردهای جنگ می­دانند.

معظم­له در تیرماه ۹۷ نیز در دانشگاه امام حسین(ع)، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را جزء مؤلفه­های قدرت نظام توصیف کرده و بر ضرورت اعتلاء روزافزون آن تأکید کرده و درباره اهمیت مؤلفه­های قدرت فرمودند: «حیات یک ملّت و بالندگی یک ملّت، وابسته به این است که مؤلّفه‌های قدرت و عناصر قدرت را در خود تقویت کند و آنها را در جای لازم و بهنگام، مورد بهره‌برداری و استفاده قرار بدهد.» (۹/۴/۱۳۹۷)

آخرین تأکید معظم­له بر این موضوع در دیدار سفرا و مقامات وزارت امور خارجه کشورمان بود. ایشان مخالفت آمریکا با «توان هسته‌ای و قدرت غنی‌سازی بالا و نیز حضور ایران در منطقه» را ناشی از خصومت عمیق آن‌ها با عناصر اقتدار نظام اسلامی برشمردند و فرمودند: «حضور منطقه‌ای جزو عناصر قدرت و امنیت ایران است و عقبه‌ی راهبردی کشور محسوب می‌شود، به همین علت دشمنان با آن مخالفند.» (۳۰/۴/۱۳۹۷)

آمریکا با خروج از برجام درپی افزایش فشارهای اقتصادی، روانی و حتی حمایت از اعتراضات داخلی در ایران است تا افکار عمومی داخل را علیه نظام بسیج کرده و آنان را به­سوی مذاکره مجدد با آمریکا سوق دهد. در این میان رسانه­های آمریکایی و اپوزیسیون وابسته به آن نیز بر طبل مذاکره مجدد کوبیده و راه خروج از مشکلات را در مذاکره می­دانند. در حال حاضر این پیام­ها به­­صورت آشکار و گسترده در رسانه­های مخالف تبلیغ می­شود و آمریکایی­ها نیز بر آن تأکید می­کنند. آنان از «توافق جدید و جامع» سخن می‌گویند که هدف آن تخلیه ایران از مؤلفه­های قدرتش است.

چرا معافیت‌های نفتی تمدید نشد؟

یکی از اهداف مهم خروج آمریکا از برجام بازگرداندن تحریم‌ها به خصوص در حوزه نفتی و کاهش درآمدهای اقتصادی ایران بود، اما در عین حال یکی از دغدغه‏‌های مهم نیز تاثیرگذاری کاهش صادرات نفت ایران بر قیمت این کالای استراتژیک بود.

گروهی از تندرو‌های واشنگتن، در کنگره و در دولت آمریکا طی نامه‌ای به دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، از او خواستند که مانع از تمدید معافیت‌های ایران شود. عدم تمدید معافیت‌ها نشان داد که تندرو‌های واشنگتن در تعیین سیاست خارجی آمریکا در برابر ایران، دست بالا را دارند. هر چند که نباید از نقش لابی سعودی- صهیونیستی در صحنه‌گردانی و این تصمیم ترامپ غافل بود.

در واقع عربستان سعودی با نقش‌‏آفرینی نفتی در جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران درصدد است تا با کاهش درآمدهای نفتی در درون ایران، نارضایتی ایجاد کرده و زمینه شورش‏‌های داخلی را فراهم کند.

بدون شک، تحریم‏‌های ارزی و نفتی مهم‏ترین ابعاد تحریم‌ها علیه ایران است که دونالد ترامپ نیز بر روی آن با هدف تاثیرگذاری بر اقتصاد ایران دست گذاشته است.

جنگ نفتی، کاهش درآمدهای اقتصادی و ایجاد نافرمانی‌های مدنی داخلی در ایران یکی دیگر از مهم‏ترین اهداف محور عربی- عبری در نقش‌‏آفرینی در جنگ اقتصادی آمریکا علیه ایران این است که با کاهش درآمدهای نفتی در درون ایران نارضایتی ایجاد کرده و زمینه اعتراضات داخلی را فراهم کنند. به نظر می‌رسد عدم تمدید معافیت‌های نفتی ایران در پروسه فشار و چانه‌زنی و در نهایت تسلیم حاکمیت ایران مقابل غرب تعریف می‌شود.

آیا صادرات نفتی ایران صفر می‌شود؟

این نخستین باری نیست که آمریکا وعده به صفر رساندن صادرات نفتی ایران را مطرح می‌کند. تغيير منبع خريد نفت كار ساده‌اى نيست و [به دليل تفاوت نفت كشورها] نيازمند تغيير فناورى پالايشگاه است كه هزينه سنگينى برای کشور واردکننده درپى دارد.”

به نظر می‌رسد ایالات متحده آمریکا قادر نخواهد بود تا تمامی واردکنندگان نفتی را به توقف خرید نفت از ایران متقاعد کند. چین و هند بزرگترین خریداران نفتی، دارای روابط استراتژیکی با ایران هستند و به منابع انرژی این کشور وابسته‌اند. بنابراین آمریکا غیرممکن است که پالایشگاه‌های نفت چین و هند را به تحمیل تحریم‌ها تهدید کند. روزانه نزدیک به ۹۰ میلیون بشکه نفت در دنیا تولید می‌شود که سهم ایران در بهترین حالت یک‌ونیم میلیون بشکه است، لذا حذف سهم نفت ایران می‌تواند ضربه جدی را به این بازار وارد کند و قیمت نفت را به مرز یکصد دلار برساند.

ترامپ با اعلام اینکه به معافیت هشت کشور بزرگ نفت از ایران پایان می دهد، فشارها علیه تهران را تشدید کرده است. این فشارهای اقتصادی و روانی آمریکا طی روزهای اخیر سیر صعودی بیشتری یافت و پمپئو وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرد “فشار‌ها بر ایران تا عادی شدن رفتار این کشور ادامه پیدا می‌کند. ”

طبق برآوردهای شرکت مشاوره «اف جی ای انرژی»، ایران تا اوایل سال ۹۷ روزانه حدود ۲٫۵ میلیون بشکه نفت خام تولید می‌کرد. این میزان تولید نفت در ماه‌های گذشته به حدود یک تا ۱٫۳ میلیون بشکه رسیده و عمده آن به ۵ خریدار اصلی یعنی هند، چین، کره جنوبی، ژاپن و ترکیه رسیده است. این احتمال وجود دارد که ترامپ با سیاستهای تحریمی بتواند فروش نفت ایران را کمی کاهش دهد؛ اما بسیار دور از ذهن است که بتواند صادرات نفتی ایران را به صفر برساند. چرا که ایران تجربه فروش پنهانی و واسطه‌ای نفت در بازارهای غیر رسمی جهان را دور اول تحریم‌های نفتی تجربه کرده و به صفر رساندن فروش نفت ایران تحقق پیدا نخواهد کرد.

واکنش‌ها به تحریم ایران

پس از زمزمه‌های تحریم ایران از سوی ترامپ، حسن روحانی رئیس جمهور کشور به این کشور چنین هشدار داد: «با دم شیر بازی نکنید، پشیمان کننده است.» رئیس جمهور اسلامی ایران برای اولین بار رویکرد تازه‌ای را در این زمینه اعلام کرد، که اندکی بعد از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز مورد تایید قرار گرفت؛ و نقطه تمرکز این رویکرد نیز آن است که منطقه خلیج فارس از جهت امنیتی و اقتصادی یک کلیت به هم پیوسته است، بر این اساس یا نفت همه صادر می‌شود یا نفت هیچ کس. به گفته شرمن ایرانی‌ها نیز قواعد بازی را به خوبی می‌دانند و تسلیم نخواهند شد.

از بدو تصمیم ترامپ برای عدم معافیت خریداران نفت ایران، برخی از کشورها اذعان کردند که از این تصمیم ترامپ تبعیت نخواهند کرد. «نهاد زیبکچی»، وزیر اقتصاد ترکیه به وضوح اعلام کرد که تحریم‌های آمریکا علیه ایران الزام‌آور نیست و آنکارا سعی دارد تهران با اقدام‌های ناعادلانه مواجه نشود. او گفت «تصمیم‌های اتخاذ شده از سوی آمریکا برای ما الزام‌آور نیست و از تصمیم‌های سازمان ملل متحد پیروی می‌کنیم. ما تنها منافع ملی خود را پیگیری می‌کنیم و به علاوه، به دوستمان “ایران” توجه داریم تا با اقدام غیرعادلانه مواجه نشود.»

برخی از کشورها مانند کره جنوبی، چین، هندوستان، ژاپن و عراق همچنان به دنبال استفاده از معافیت‌های تحریمی هستند و با توجه به پیوندهای عمیق اقتصادی که با ایران دارند حاضر نیستند که از این تصمیم تبعیت کنند.

همچنین ونزوئلا که مانند ایران تحت تحریم‌های ایالات متحده است، احتمالا با هرگونه سیاست تولیدی که به اهداف سیاست خارجی آمریکا کمک کند، موافقت نخواهد کرد.

عربستان سعودی، امارات و سایر کشورهای نفت‌خیز عربی حوزه خلیج فارس مجبورند در برخورد با دیگر اعضای اوپک و متحدان در خارج از این سازمان با احتیاط برخورد کنند.

عربستان سال گذشته به امید تحریم نفتی ایالات متحده علیه ایران بدون هیچ استثنایی، تولیدات خود را افزایش داد و با انتقاد برخی از اعضای اوپک مواجه شد. افراد آشنا با سیاست انرژی عربستان سعودی می‌گویند که این تنها زمانی تولیدات را افزایش می‌دهد که حجم نفت ایران در بازار کاهش یافته باشد. عربستان این مرتبه احتیاط بیشتری به خرج می‌دهد تا به طور یکجانبه تولید نفت را افزایش ندهد. دولت سعودی در بیانیه‌ای اعلام کرده برای کسب اطمینان از عرضه مناسب، با دیگر تولیدکنندگان نفتی همکاری می‌کند.

سعودی‌ها آتش‌بیار معرکه

خروج از برجام، باج بزرگی است که آمریکا در قبال اخذ امتیازات فراوان از سعودی‌ها همانند انعقاد قرارداد نظامی ۴۶۰میلیارد دلاری، ساخت پالایشگاه و عرضه سهام آرامکو در بورس نیویورک دریافت کرده است و اکنون حساب ترامپ با بن‌سلمان صاف شده است.

زمانی ترامپ که اعلام کرد قصد تحریم نفتی جمهوری اسلامی ایران را دارد، گفت که در این زمینه با عربستان سعودی و امارات متحده عربی مذاکره و از «عرضه کافی» کسب اطمینان کرده است. هیچ گاه نمی‌توان میان ریاض و واشنگتن در خصوص فشار بر ایران اختلافی دید.

ترامپ به اتکاء سران مرتجع عربی و نوچه‌های خود در منطقه دست به چنین اقداماتی می‌زند. در واقع محور سعودی- صهیونیستی آتش‌بیار معرکه شده‌اند و ناظران سیاسی معتقدند آمریکا در منطقه متکی به اعراب است و بواسطه این باج‌های سنگینی که از این گاوهای شیرده اخذ می‌کند درپی محدودسازی ایران است.

سیاست «حداکثرسازی فشار» علیه ایران با آنچه دولت ترامپ خواهانش است از ضعف­های گسترده‌ای برخوردار است. عربستان سعودی و به تبع آن امارات متحده عربی در یک همسویی کامل با سیاست‌های تحریمی ایالات متحده آمریکا از ظرفیت خود برای پر کردن خلاء سهم نفت ایران استفاده خواهند کرد.

هر چند که در واقعیت امر، ظرفیت تولید عربستان محدود است و به‌ویژه با توجه به تقاضای رو به افزایش بازار و شرایط تولید نفت در لیبی، ونزوئلا و نیجریه، حتی با ظرفیت کامل خود نیز نمی‌تواند پاسخگوی نیاز بازار باشد، تا جایی که خالد الفالح وزیر انرژی عربستان نیز سال گذشته به صراحت اعلام کرد که کشورش نمی‌تواند کاهش عرضه نفت ایران را جبران کند.

راهکار ما برای مهار تحریم‌ها

در اینکه آیا تحریم‌ نفتی آمریکا علیه ایران کارساز خواهد بود یا نه مباحث مفصلی قابل طرح است که شرحش از این نوشته خارج است. اما همین قدر بدانیم که حرکت آمریکا به ­سوی خنثی کردن مؤلفه­های قدرت جمهوری اسلامی ایران و تبدیل کردن ایران به یک کشور ضعیف جهت سیطره بر آن، وضعیت حسّاسی را پیش روی دولت و ملت ایران قرار داده است.

در چنین شرایطی یک قدم عقب­نشینی در مقابل آمریکا سبب جرّی شدن بیشتر ترامپ و تیم جنگ­طلب او می­شود، بر این اساس جمهوری اسلامی ایران هرچند در قبال خروج آمریکا از برجام، خویشتن­داری منطقی با هدف حفظ منافع ملی در پیش گرفت، اما در شرایط کنونی، به­موازات افزایش تلاش­های واشنگتن جهت تحریم نفت ایران، دفاع از منافع ملی وابسته به تغییر رویکرد ایران در قبال آمریکاست که همانا «ارسال پیام معتبری از تهدید» می­باشد، به­گونه­ای که طرف مقابل دریابد هر اندازه به تلاش­های خود علیه ایران بیشتر ادامه دهد، باید هزینه­های بیشتری را پرداخت کند و افزایش هزینه آمریکا برای فرد کاسبکاری همچون ترامپ، می­تواند سبب عقب­نشینی وی شود.

بنابراین اکنون جمهوری اسلامی ایران رویکرد تهدید معتبر را در مقابل آمریکا در پیش گرفته است. صورت عملی این رویکرد را می­توان در بستن تنگه هرمز و یا اثرگذاری جدّی بر دیگر تنگه­های بین­الملل و در مجموع جلوگیری از صدور نفت خلیج فارس دانست. این سیاست نوعی دفاع مشروع محسوب می­شود و وقتی آمریکا و هم­پیمانان آن گلوگاه اقتصادی ملت و کشور ایران را مانع شوند، طبیعی و مشروع است که ایران نیز به دفاع مشروع برخیزد. این رویکرد نیاز به تشریح بیشتری دارد.

انتهای پیام/

ارسال دیدگاه

تبلیغات شما 1
تبلیغات شما 2
تبلیغات شما 3
تبلیغات شما 4